TÜRKER YAŞIN Bigetaş Biyoteknoloji A.Ş. / Plantero Kurucu CEO, EGİAD Üyesi Türkiye‘den Küresel Bir Çözüm GIDA GÜVENLIĞI: GELECEĞIMIZIN TEMELI Güvenli gıdaya erişim insanlığın en temel haklarından biridir; ancak bu hak dünya genelinde milyarlarca insan için hâlâ bir ayrıcalık o...
EGİAD Yarın Dergisi 83. Sayı — Sayfa 72–75
TÜRKER YAŞIN Bigetaş Biyoteknoloji A.Ş. / Plantero Kurucu CEO, EGİAD Üyesi Türkiye‘den Küresel Bir Çözüm GIDA GÜVENLIĞI: GELECEĞIMIZIN TEMELI Güvenli gıdaya erişim insanlığın en temel haklarından biridir; ancak bu hak dünya genelinde milyarlarca insan için hâlâ bir ayrıcalık olmaya devam etmektedir. Gıda güvensizliğinin en ağır bedelini ödeyen kesim ise çocuklar ve gençlerdir.
Yetersiz ve güvensiz beslenme; çocuklarda beyin gelişimini sekteye uğratmakta, bağışıklık sistemini zayıflatmakta, okul başarısını ve bilişsel kapasiteyi olumsuz etkilemektedir. DSÖ verilerine göre kronik yetersiz beslenme, beş yaş altı çocuklarda geri dönüşü olmayan fiziksel ve zihinsel hasarlara yol açarak nesiller boyu süren bir kısır döngü yaratmaktadır.
“Yetersiz ve güvensiz beslenme; çocuklarda beyin gelişimini sekteye uğratmakta, bağışıklık sistemini zayıflatmakta, okul başarısını ve bilişsel kapasiteyi olumsuz etkilemektedir.”
— Türker Yaşın, Biyoteknoloji Girişimcisi
Sektörel Vizyon ve Stratejik Değerlendirme
Güvenli ve besleyici gıdaya erişim sağlanmadan sağlıklı bir genç nüfus, sağlıklı bir genç nüfus olmadan ise gelişmiş ve rekabetçi bir ülke inşa etmek mümkün değildir. Gıda güvencesi bu nedenle yalnızca bir tarım politikası değil; bir eğitim, sağlık ve ulusal kalkınma meselesidir. KATKISIZ VE UZUN RAF ÖMÜRLÜ: ÜÇÜNCÜ BIR YOL Günümüzde içeceklerde gıda güvencesinin sağlanması için kimyasal koruyucular ya da UHT gibi yüksek ısı işlemleri iki klasik yollar olarak benimsenmiştir.
Her ikisi de raf ömrünü uzatırken besin değerini düşürür. Plantero markamız altında ürettiğimiz bitkisel süt konsantreleri hiçbir kimyasal koruyucu, yapay aroma, antibiyotik veya GDO içermeden açıldıktan sonra bile oda sıcaklığında altı aya kadar saklanabilmektedir. Çözümümüz, ürün içindeki nemi minimuma indirerek mikrobiyal aktivite için gerekli ortamı tamamen ortadan kaldırmak ve yüzde ellinin üzerindeki doğal yağ oranı ile kimyasal bir koruyucunun işlevini doğal yollarla edinmektir.
Badem, Hindistan Cevizi, Fındık ve Kaju’da kendi geliştirdiğimiz üretim hatları ve özgün know-how’umuzla bu teknolojiyi endüstriyel ölçeğe taşıdık. ISO 9001, ISO 14001 ve FSSC 22000 belgeli ürünlerimiz Plantero ve alternatif markalar aracılığıyla tüketicilere ulaşıyor; aynı zamanda bitkisel süt üreticilerine güvenilir hammadde olarak sunulmaktadır. Projemizin birinci fazı olarak tanımladığımız bu aşamada firmamızı sayılı bitkisel süt konsantresi üreticilerinden biri haline getirdik.
BITKISEL PROTEININ YAPISAL GIDA GÜVENLIĞI AVANTAJI VE BÜYÜYEN PAZAR Bitkisel proteinlerin hayvansal alternatiflere kıyasla gıda güvenliği açısından taşıdığı Gıda güvencesinin geleceği; sürdürülebilir üretim, biyoteknoloji ve yenilikçi protein kaynaklarıyla yeniden şekilleniyor. Bigetaş Biyoteknoloji, bitkisel gıda teknolojilerinden rekombinant protein çalışmalarına uzanan vizyonuyla Türkiye’den küresel çözümler geliştirmeyi hedefliyor.
Gıda Güvencesi ve Biyoteknoloji: avantajlar salt beslenme tercihiyle sınırlı değildir. Aslında tüm tedarik zincirini ilgilendiren yapısal farklılıklara dayanmaktadır. Salmonella, E. coli ve Listeria gibi patojenler ağırlıklı olarak hayvansal kaynaklı gıdalarla ilişkilidir. Antibiyotik ve hormon kalıntıları hem bireysel hem halk sağlığını tehdit eder; zoonotik hastalık riskleri ise hayvansal protein zincirlerini kronik bir güvenlik sorunuyla baş başa bırakır.
Geleneksel whey proteini üretiminde hammadde olan peynir altı suyunun aşırı işlenmiş yapısı ve kalıntı birikimi riski de bitkisel alternatiflerde bulunmaz. Bitkisel proteinler bu risklerin büyük bölümünü yapısal olarak devre dışı bırakmaktadır. MarketsandMarkets araştırmasına göre küresel bitkisel protein pazarı 2025’te 23,9 milyar USD büyüklüğünde olup 2030’da 34,97 milyar USD’ye ulaşması bekleniyor (CAGR: yüzde 7,9) [1].
Tüm alternatif protein kategorisinde ise BCG ve Blue Horizon’ın ‘Food for Thought: The Protein Transformation’ raporuna göre pazar 2035’e kadar en az 290 milyar USD’ye ulaşarak küresel protein pazarının yüzde 11’ini oluşturacak [2]. REKOMBINANT PROTEIN SENTEZI: GIDA GÜVENCESINDEN MILLI GÜVENLIĞE Pandemi döneminde yaşanan tedarik zinciri krizleri, iklim kaynaklı hayvancılık kayıpları ve jeopolitik gerilimlerin açıkça gösterdiği üzere protein arzı kırılgan tedarik zincirlerine bırakılamayacak kadar stratejik bir kaynaktır.
Hayvancılığa dayalı üretim; salgın hastalıklara, kuraklığa, yem fiyatı şoklarına ve ihracat kısıtlamalarına karşı son derece savunmasızdır. Bir salgın haftalar içinde hayvan popülasyonunu sıfırlayabilir, uluslararası bir kriz ise ithalat bağımlısı ülkelerin protein tedarikini anında kesebilir. Bu kırılganlık yalnızca ekonomik değil, doğrudan ulusal güvenlik meselesidir.
Gelecek Projeksiyonu ve Çözüm Önerileri
Sentetik biyoloji ve rekombinant protein sentezi bu tabloya köklü bir alternatif sunar. Rekombinant DNA teknolojisi ile maya, bakteri veya mantar gibi mikroorganizmalara hedef proteini kodlayan genler aktarılır, bu organizmalar biyoreaktörlerde kontrollü koşullarda çoğalarak söz konusu proteini yüksek saflık ve verimle üretir. Üretim, hava koşullarından, mevsimsellikten, hayvan hastalıklarından ve geniş tarım arazisi gereksiniminden tamamen bağımsızdır.
Herhangi bir dış şok durumunda, ister savaş ister pandemi ister iklim krizi ister ticaret ambargosu, rekombinant protein üretim altyapısı ulusal protein tedarik zincirinin kesintisizliğini güvence altına alabilir. Bigetaş Biyoteknoloji olarak rekombinant protein sentezi Ar-Ge çalışmalarımızı tam bu perspektifle yürütüyoruz. MarketsandMarkets verilerine göre hassas fermantasyon ile üretilen ürünler pazarı 2025’te 5,02 milyar USD büyüklüğünde olup 2030’da 36,31 milyar USD’ye ulaşması bekleniyor (CAGR: yüzde 48,6) [5] PROJE FAZLARIMIZ VE VIZYONUMUZ Bigetaş Biyoteknoloji olarak yolculuğumuzu birbirini besleyen üç fazda kurguladık.
Birinci fazda bitkisel süt konsantresi üretimini endüstriyel ölçeğe taşıyarak hem tüketici markası hem de küresel hammadde tedarikçisi konumuna geldik. TÜBİTAK ve Dokuz Eylül Üniversitesi ortaklığıyla yürüttüğümüz Ar-Ge projesi kapsamında ikinci fazın hazırlıkları olan Türkiye’nin ilk bitkisel protein üretim tesisinin çalışmalarını tamamlamak üzereyiz; 2027’de temelini atmayı planlıyoruz.
Bu tesis, Türk tarımsal hammaddelerini yüksek katma değerli protein ürünlerine dönüştürecek ve ithalat bağımlılığını azaltacak. Üçüncü fazda ise sentetik biyoloji ve rekombinant protein sentezi alanındaki Ar-Ge çalışmalarımızı derinleştiriyoruz. GFI’ın 2024 Fermentation State of the Industry raporuna göre rekombinant yöntemlere dayalı fermantasyon bazlı proteinler, 2035’te küresel protein pazarının yüzde 10’unu oluşturması beklenen alternatif protein kategorisinin en hızlı büyüyen bileşeni olmaya devam edecektir [6].
Bu fırsat penceresini kaçıran ülkeler ve firmalar önümüzdeki on yıllarda teknoloji ve katma değer açısından dışa bağımlı konuma düşme riskiyle yüz yüze kalacaktır. Biz bu fırsatı ülkemizin gıda güvencesi ve gelişimi için kullanmaya kararlıyız. Özetle, güvenli, katkısız ve besleyici gıda yalnızca belirli gelir gruplarının ayrıcalığı değil, herkesin hakkı ve ülkemizin güvencesidir.
Bitkisel süt konsantrelerinden protein tesisine, oradan rekombinant protein sentezine uzanan yol haritamızla, Türk biyoteknolojisinin küresel gıda güvencesi alanında söz sahibi olabilmesi için çalışmaya devam edeceğiz. Yarınları bir sonraki nesle daha yaşanabilir ve güvenli bırakmak için yaptığımız her çalışmanın anlamlı bir katkıya dönüşeceğine inanıyoruz.
n Referanslar [1] MarketsandMarkets. (2025). Plant-Based Protein Market – Global Forecast to 2030. Market value: USD 23.89B (2025) → USD 34.97B (2030); CAGR 7.9%. marketsandmarkets.com [2] Boston Consulting Group (BCG) & Blue Horizon Corporation. (2021). Food for Thought: The Protein Transformation. Alternative protein market: >USD 290B by 2035; 11% of global protein market share.
bcg.com [3] Global Market Insights / Research and Markets. (2024). Precision Fermentation Dairy Proteins Market. Market value: USD 100.2M (2024) → USD 987.6M (2034); CAGR 24.3%. gminsights.com / researchandmarkets.com [4] Straits Research. (2025). Precision Fermentation Market Size, Share & Demand Trends to 2034. Dairy alternatives: 38.2% application share (2025); Whey & casein segment CAGR: 44.2%.
straitsresearch.com [5] MarketsandMarkets. (2025). Precision Fermentation Ingredients Market – Global Forecast to 2030. Market value: USD 5.02B (2025) → USD 36.31B (2030); CAGR 48.6%. marketsandmarkets.com [6] Good Food Institute (GFI). (2024). State of the Industry Report: Fermentation. Fermentation-based proteins projected to represent a growing share of the USD 290B+ alternative protein market by 2035.